Phần 2 GS.TS Tô Duy Hợp: Nhà lập thuyết

GS.TS Tô Duy Hợp sinh ngày 8 tháng 3 năm 1942 tại Nghĩa Hành, Quảng Ngãi. Năm 22 tuổi, tốt nghiệp Cử nhân Triết học chuyên ngành Logic học, Trường Đại học Tổng Hợp Matsxcơva, Liên Xô cũ. Từ 1964-1966 học khoa Vật lý, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, chuyên ngành vật lý học hạt nhân. Năm 1971, tốt nghiệp cử nhân vật lý học, trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. 1967-1974, giảng dạy môn vật lý đại cương, Khoa cơ bản, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội. Năm 1977-1978, thực tập sinh chuyên ngành logic học, Viện Triết học, Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô. Năm 1974-1989, nghiên cứu viên, chuyên đề logic học và phương pháp luận nghiên cứu khoa học. Năm 1983 là trưởng phòng Logic học, Viện Triết học. Năm 1985, bảo vệ luận bán tiến sĩ Triết học, Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô. Năm 1991, nhận học hàm Phó giáo sư. Từ năm 1989, công tác tại Viện Xã hội học, là Trưởng phòng Xã hội học nông thôn, Viện Xã hội học. Hiện nay ông là Giáo sư xã hội học và đã nghỉ hưu.

GS Tô Duy Hợp có vầng trán cao và rộng, đôi mắt toát lên vẻ thông minh và lanh lợi, da mặt hồng hào và khỏe mạnh so với cái tuổi gần thấp thập cổ lai hy của ông. GS là một người trẻ trung, dí dỏm và luôn biết pha trò. Ai đã từng được nghe GS nói chuyện hoặc giảng bài thì có thể thấy thật cuốn hút. Bởi những câu nói, cách thức dẫn dắt hay ý nghĩa của từng lời luôn ẩn chứa sự thông minh và từng trải. Những câu pha trò của ông không hề nằm ngoài mục đích truyền đạt những điều cần thiết đối với hiểu biết của người nghe.

GS Tô Duy Hợp là nhà khoa học liên ngành. Ông là một trong những chuyên gia hiếm hoi có được những kiến thức chuyên sâu về nhiều ngành khoa học như vật lý học, triết học, logic học, xã hội học. Chính khả năng liên ngành đó, ông có thể tiếp cận vấn đề một cách đa chiều kích, hay như thuật ngữ ông rất thích và hay dùng – “tổng tích hợp”. Ông cho biết, có nhà khoa học định đổi cái phương pháp của ông thành “tích tổng hợp”. Ông phản đối ngay và bảo rằng “cái này không đổi được ông ạ. Vì tổng tức là các cá thể rời rạc, sau đó mới nhân là để gắn kết các cá thể đó lại. Không thể nào gắn kết rồi mới tổng được”. Tư duy triết học và logic học đã cho phép ông nâng tầm vấn đề lên thành cấp độ trừu tượng hóa, tổng quát hóa. Chính khả năng này giúp ông có thể xây dựng được thành công lý thuyết xã hội học đầu tiên ở Việt Nam – Lý thuyết Khinh Trọng.